BigCat Research
Araştırma teklifi nasıl istenir: brief şablonu ve her araştırma firmasına sorulacak 10 soru
Kısa cevap: İyi bir araştırma brief'i; vereceğiniz kararı ve iş bağlamını, hedef kitleyi, cevaplanacak soruları, takvimi, bütçe çerçevesini, beklenen çıktıları ve teklifleri nasıl değerlendireceğinizi içerir. Aynı brief'i birden fazla firmaya gönderirseniz teklifler daha kolay karşılaştırılabilir hale gelir. Aşağıda kopyalayabileceğiniz bir şablon ve firmalara sorulacak 10 soru var.
Neden brief teklifin kalitesini belirler?
Araştırma firmaları size sorduğunuz kadar iyi teklif verebilir. "Müşterilerimizi tanımak istiyoruz" diye başlayan bir istek, üç firmadan birbirinden farklı kapsamlar ve fiyatlar getirebilir; hangisinin doğru olduğunu da bilemezsiniz. Oysa "Önümüzdeki çeyrekte şu iki paketten hangisini lanse edeceğimize karar vereceğiz; 25-40 yaş şehirli hedef kitlede fiyat hassasiyetini görmek istiyoruz" diyen bir brief, firmayı yöntem ve örneklem konusunda somut konuşmaya zorlar.
Kural basit: araştırmayı bir soruyla değil, bir kararla başlatın. Verilecek karar net değilse, önce bunu netleştirmek (gerekirse firmayla bir ön görüşmede) genellikle en düşük maliyetli ön adımdır.
Kopyalanabilir brief şablonu
Aşağıdaki başlıkları bir belgeye alıp doldurun. Bilmediğiniz yerleri boş bırakmayın; "bilmiyoruz, firmanın önerisini bekliyoruz" yazın.
- İş sorunu ve verilecek karar: Hangi sorun var? Sonuçlara göre hangi karar alınacak (lansman, fiyat, yatırım, politika değişikliği)? Karar hangi tarihte verilecek?
- Arka plan: Daha önce yapılmış araştırmalar, mevcut veriler, bilinen hipotezler.
- Hedef kitle ve örneklem beklentisi: Kimler? Yaş, coğrafya, kullanım durumu gibi ayırıcı özellikler. Alt gruplar ayrı raporlanacak mı? Beklenen örneklem büyüklüğü varsa belirtin, yoksa firmadan gerekçeli öneri isteyin.
- Cevaplanacak sorular: En fazla 5-7 ana soru. Her biri karara nasıl bağlanıyor?
- Yöntem tercihleri: Masa başı, online anket, telefon, yüz yüze, nitel görüşme. Tercihiniz varsa yazın; yoksa "firma önersin, gerekçelendirsin" deyin.
- Takvim: Teklif son tarihi, başlangıç, ara raporlama, final teslim tarihi.
- Bütçe çerçevesi: Mümkünse bir aralık veya üst sınır. Bu, kapsamın bütçeye göre tasarlanmasını sağlar. Paylaşmak istemiyorsanız en azından "iki kademeli teklif" isteyin.
- Çıktı formatı: Yönetici özeti, tam rapor, sunum, ham veri tablosu, pano. Hangi dilde?
- Veri sahipliği, ham veri teslimi ve gizlilik: Verinin kime ait olacağı, ham verinin teslim edilip edilmeyeceği, saklama süresi.
- KVKK ve etik beklentileri: Kişisel veri işlenecekse süreç ve sorumluluklar; katılımcı onayı.
- Değerlendirme kriterleri: Teklifleri neye göre seçeceğiniz (aşağıdaki puanlama tablosunu kullanabilirsiniz).
Her araştırma firmasına sorulacak 10 soru
| # | Soru | İyi cevabın özelliği |
|---|---|---|
| 1 | Brief'imizdeki karar sorusunu kendi cümlenizle nasıl anlıyorsunuz? | Brief'i tekrar etmez, eksik veya çelişkili noktaları işaret eder |
| 2 | Neden bu yöntemi önerdiniz, alternatifleri nelerdi? | Yöntemi karardan türetir; alternatifin neden elendiğini söyler |
| 3 | Örneklemi nasıl belirlediniz ve hangi hata payı beklenmeli? | Örneklem gerekçesi, kota ve ağırlıklandırma mantığı yazılı |
| 4 | Veri toplamayı kim yapacak, kalite kontrolü nasıl yürütülecek? | Saha kimin, kontrol hangi adımlarda, geri dönüş oranı nasıl izlenecek net |
| 5 | Hangi varsayımlarla bu fiyat ve takvimi verdiniz? | Kalemler ayrı; sizden beklenen girdiler ve tarihleri belli |
| 6 | Analizde ne yapacaksınız, ham veriyi bize verecek misiniz? | Analiz planı ve teslim edilecek dosyalar listelenmiş |
| 7 | Bulguların sınırlılıklarını raporda nasıl göstereceksiniz? | Belirsizlik ve genelleme sınırı raporun parçası |
| 8 | Kişisel verileri nasıl işler ve saklarsınız? | Süreç, yetkililer, saklama süresi ve silme prosedürü yazılı |
| 9 | Benzer bir işte neyi yanlış yaptınız veya zorlandınız? | Dürüst bir örnek verir; "hiç sorun yaşamadık" demez |
| 10 | Kapsam değişirse ne olur? | Ek tur, ek örneklem veya ek rapor için birim mantığı belli |
Referans isterken de sorun: hangi işi, hangi rolde yürüttünüz? Aynı sektörde çalışmış olmak yetkinlik gösterebilir ama tek başına yeterli kanıt sayılmaz.
Teklifleri puanlama tablosu
Teklifler geldiğinde izlenim yerine ağırlıklı puanlama kullanın. Aşağıdaki ağırlıklar örnektir; kendi önceliğinize göre değiştirin.
| Kriter | Ağırlık (örnek) | Puan (1-5) |
|---|---|---|
| Soruyu ve kararı anlama | %20 | |
| Yöntem ve örneklemin uygunluğu | %20 | |
| Kalite kontrol ve veri güvenilirliği | %15 | |
| Çıktıların karar vermeye uygunluğu | %15 | |
| Veri sahipliği, gizlilik ve KVKK uyumu | %10 | |
| Takvim gerçekçiliği | %10 | |
| Fiyat ve fiyatın şeffaflığı | %10 |
Fiyatı bilinçli olarak tek kriter değil, şeffaflık kriteri olarak ele alıyoruz: en düşük teklif, kapsamı en dar teklif olabilir.
Veri sahipliği, ham veri ve gizlilik için örnek ifadeler
Bunlar hukuki metin değil, görüşmeye başlangıç cümleleridir; son hali için hukuk danışmanınıza danışın.
- "Proje kapsamında üretilen anonimleştirilmiş ham veri seti, proje bitiminde Excel veya SPSS formatında müşteriye teslim edilir."
- "Katılımcıların kişisel verileri yalnızca araştırma amacıyla işlenir; rapora kimliği belirleyici bilgi girmez."
- "Kişisel veriler [X] ay sonra silinir veya anonim hale getirilir; saklama süresi yazılı olarak belirtilir."
- "Ham veriye, analiz kodlarına ve soru formuna ilişkin hak ve teslim koşulları sözleşmede belirtilir."
KOBİ için kademeli kapsam
Bütçesi sınırlı bir işletme için makul bir başlangıç, tam saha araştırması yerine masa başı araştırma olabilir: mevcut raporlar, rakip bilgileri, açık kaynak veriler ve kendi satış kayıtlarınız. Kademeli yol şöyle işleyebilir:
- Aşama 1, masa başı: Elde olan bilgiyle neyin bilindiğini ve hangi sorunun cevapsız kaldığını ortaya çıkarın.
- Aşama 2, küçük nitel çalışma: Birkaç derinlemesine görüşmeyle hipotezleri netleştirin.
- Aşama 3, hedefli nicel çalışma: Yalnızca gerçekten ölçülmesi gereken sorular için anket yapın.
Teklifi de aşamalı isteyin: "1. aşama sonunda devam kararı vereceğiz." Böylece yatırımı karar noktalarına yayarsınız.
Sık sorulan sorular
Brief'te bütçeyi yazmalı mıyım? Mümkünse bir aralık verin. Firmalar kapsamı o aralığa göre tasarlar; yazmazsanız teklifler birbirinden çok farklı ölçeklerde gelir. Paylaşmak istemiyorsanız iki kademeli teklif isteyin.
Kaç firmadan teklif almalıyım? Sabit bir kural yok; pratikte üç civarı firma karşılaştırma için makul bir başlangıçtır. Hepsine aynı brief'i ve aynı son tarihi gönderin.
Ön görüşme yapmak teklifi etkiler mi? Çoğu zaman yardımcı olur: karar sorusu netleşir ve firma yöntemi daha isabetli önerebilir. Önemli olan tüm firmalara aynı bilgiyi vermektir.
Ham veriyi talep etmek normal mi? Yaygın bir talep. Hangi formatta, hangi aşamada teslim edileceğini baştan yazılı netleştirin. Anonimleştirme gerekebilir.
Firmanın yapay zekâ araçları kullanıp kullanmadığını sormalı mıyım? Sorabilirsiniz. Önemli olan hangi aşamada kullanıldığı, çıktının kim tarafından doğrulandığı ve verinizin nereye işlendiğidir.
BigCat bu konuya nasıl yaklaşır?
BigCat Research, İstanbul merkezli bağımsız bir araştırma ve strateji şirketidir; marka, pazar, çalışan deneyimi, operasyonel deneyim ve sosyal etki alanlarında çalışır. Yaklaşımımız, önce belirsizliği tanımlamak, sonra veriyi, yorumu ve uygulanabilir adımı aynı çerçevede netleştirmektir; yöntemi de hangi kararı besleyeceğine göre seçmeyi hedefleriz. Brief'iniz henüz taslak halindeyse bize yazabilirsiniz.
Veri sahipliği, ham veri teslimi ve KVKK süreçlerimizin ayrıntıları bu yazıda yer almıyor. Bu konuları teklif aşamasında yazılı olarak sorabilirsiniz.
İletişim: [email protected]. İlgili sayfalar: Pazar Araştırması, Masa Başı Araştırma, Pazar araştırması her zaman anketle mi başlamalı?, Araştırma raporu yönetim toplantısında nasıl kullanılır?.
Yazar: BigCat Research araştırma ekibi. Son güncelleme: 3 Ekim 2026.