BigCat Research

SROI mı, TSRS/GRI sürdürülebilirlik raporu mu?

Kısa cevap: Sürdürülebilirlik raporunuz varsa SROI zorunlu hâle gelmez, ama rapor da bir programın işe yarayıp yaramadığını göstermez. TSRS, sürdürülebilirlik konularının şirketin finansal görünümünü nasıl etkilediğini yatırımcıya anlatır; GRI, kurumun ekonomi, çevre ve insanlar üzerindeki etkilerini raporlar. SROI ise tek bir programın paydaşlarda yarattığı değişimi ve bu değişimin değerini sorar.

Çıkar çatışması: Bu yazıyı yayımlayan BigCat Research, sosyal etki analizi ve SROI ölçümü hizmeti satar. TSRS/GRI uyum danışmanlığı ya da rapor güvencesi (assurance) vermeyiz.

Üç çerçeve, üç soru

TSRS 1 / IFRS S1

Sorduğu soru: Sürdürülebilirlik konuları bu şirketin finansal beklentilerini nasıl değiştirebilir?
Bakış yönü: Dünyadan şirkete: yatırımcılar, kredi verenler ve diğer alacaklılar için
Kapsam: Kurumun tamamı

GRI Standartları

Sorduğu soru: Bu kurum çevresindeki dünyaya ne yapıyor?
Bakış yönü: Şirketten dünyaya: ekonomi, çevre ve insanlar üzerindeki etkiler
Kapsam: Kurumun tamamı

SROI

Sorduğu soru: Bu faaliyet sayesinde bu insanlar için ne değişti ve harcanan kaynağa değdi mi?
Bakış yönü: Programdan, değişimi yaşayan insanlara
Kapsam: Bir program ya da faaliyet; istenirse kurumun tamamı

Sürdürülebilirlik raporu kurumun tamamına bakar; SROI bir faaliyetin insanlar için ne değiştirdiğini sorar.

Üç çerçeve hangi soruyu soruyor?

Karışıklığın kaynağı, üçünün de "sürdürülebilirlik", "etki" ve "paydaş" kelimelerini kullanması.

TSRS (Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları). Kamu Gözetimi Kurumu'nun 21632 sayılı Kurul Kararı 29 Aralık 2023 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı; TSRS bununla 1 Ocak 2024 ve sonrasında başlayan hesap dönemlerinde uygulanmak üzere yürürlüğe girdi.¹ KGK'nın kendi tanımıyla TSRS'nin amacı, işletmenin kısa, orta ve uzun vadede nakit akışlarını, finansmana erişimini ve sermaye maliyetini makul ölçüde etkilemesi beklenebilecek sürdürülebilirlikle ilgili finansal bilgilerin açıklanmasını sağlamaktır.¹ TSRS 1'in amaç paragrafı da aynı yöne bakar: işletmenin, genel amaçlı finansal raporların asli kullanıcılarına kaynak sağlama kararında faydalı olacak sürdürülebilirlik risk ve fırsatlarını açıklamasını zorunlu kılar.² ISSB'nin Haziran 2023'te yayımladığı IFRS S1'in amacı da neredeyse aynı cümleyle yazılmıştır.³ Bakış açısı dışarıdaki gelişmelerden şirkete doğrudur.

GRI Standartları. GRI'nin kendi sayfasına göre standartlar, büyük ya da küçük, özel ya da kamu her kuruluşun ekonomi, çevre ve insanlar üzerindeki etkilerini anlamasını ve karşılaştırılabilir, güvenilir biçimde raporlamasını sağlar.⁴ Revize Evrensel Standartlar Ekim 2021'de yayımlandı ve 1 Ocak 2023'ten itibaren yapılan raporlamalar için geçerli oldu.⁴ Burada bakış açısı tersine döner: kurumun dünyaya etkisi.

SROI. Yöntemin temel rehberi, A Guide to Social Return on Investment, SROI'yi değerin daha geniş bir tanımını ölçmek ve hesaba katmak için bir çerçeve olarak tanımlar. Sonuçlar parasal değerlerle ifade edilir; 3:1 oranı, 1 sterlinlik yatırımın 3 sterlinlik sosyal değer yarattığı anlamına gelir.⁵ Analiz bütün bir kurumu kapsayabilir ya da kurumun tek bir işine odaklanabilir.⁵ Rehber The SROI Network adıyla yayımlandı.⁵ Bugün eski socialvalueuk.org adresi Institute for Social Value'ya yönleniyor ve kurum kendini Social Value International'ın Birleşik Krallık ağı olarak tanımlıyor.⁶

Gündelik bir örnek ayrımı netleştirir (varsayımsal). Bir gıda şirketi, kırsalda kadın üreticilere yönelik bir eğitim programı yürütüyor. TSRS raporu, kuraklığın hammadde tedariki ve dolayısıyla şirketin maliyetleri üzerindeki etkisini anlatır. GRI raporu, şirketin yerel topluluklar ve tedarik zinciri üzerindeki etkilerini, bu programı da anarak listeler. SROI ise o programa katılan kadınların hayatında neyin değiştiğini, bu değişimin ne kadarının programdan kaynaklandığını ve bunun parasal karşılığını sorar. Üç belge de doğru olabilir ve yine de birbirinin cevabını vermez.

Yan yana karşılaştırma

Ölçüt	SROI / program düzeyinde etki ölçümü	TSRS 1	GRI Standartları
Dayanağı	SROI rehberi (2012) ve Social Value International'ın ilkeleri⁵⁷	KGK'nın 21632 sayılı Kurul Kararı; 1 Ocak 2024 ve sonrasında başlayan hesap dönemleri¹	GRI Standartları; Evrensel Standartlar 2021, 1 Ocak 2023'ten itibaren raporlamada geçerli⁴
Analiz birimi	Bir program, faaliyet ya da kurumun tamamı⁵	İşletme; açıklamalar genel amaçlı finansal raporların parçasıdır¹²	Kuruluş⁴
Asıl okuyucu	Değişimi yaşayan ya da değişime katkı veren paydaşlar, fon verenler⁵	Kaynak sağlama kararı veren finansal rapor kullanıcıları²; KGK, ayrı raporun özellikle yatırımcıların ve denetçilerin bilgiye erişimini kolaylaştıracağını yazar¹	Kuruluşun etkileriyle ilgilenen paydaşlar ve düzenleyiciler⁴
"Önemli" ne demek?	Bir bilginin çıkarılması okurun ya da paydaşın kararını etkileme potansiyeli taşıyorsa o bilgi önemlidir ("yalnızca önemli olanı dahil et" ilkesi)⁵⁷	Verilmemesi ya da yanlış verilmesi, finansal rapor kullanıcılarının kararlarını makul ölçüde etkileyebilecek bilgi; kapsam, işletmenin gelecekteki finansal durumunu etkilemesi beklenebilecek risk ve fırsatlardır²	Ekonomi, çevre ve insanlar üzerindeki etkiler⁴
Çıktı	Oran, etki haritası, varsayımlar ve değişim hikâyesi; nitel ve nicel bilgiyle birlikte⁵	"TSRS Uyumlu Sürdürülebilirlik Raporu" başlıklı ayrı rapor; entegre faaliyet raporu gibi bir belgenin içinde bütün hâlinde bölüm olabilir¹	Standartlara göre hazırlanan sürdürülebilirlik raporu⁴
Parayla değerleme	Var: sonuçların değeri finansal proxy'lerle gösterilir⁵	Odak, sürdürülebilirlik konularının işletmenin kendi finansal görünümüne etkisidir¹	Kaynak aldığımız GRI sayfasında yer almıyor
Bağımsız inceleme	Social Value International'ın rapor güvencesi, raporun Social Value ilkelerine uyup uymadığını inceler⁸	Bu yazının kapsamı dışında; uyum danışmanına sorun	Bu yazının kapsamı dışında

Tablodaki en öğretici satır "önemli ne demek?" satırı. Üç çerçeve de önemlilik (materiality) kavramını kullanıyor, ama farklı bir okuyucuya göre tanımlıyor. SROI rehberi kavramın muhasebeden ödünç alındığını açıkça söyler.⁵ TSRS'de ölçü işletmenin finansal görünümüdür; SROI'de ölçü, değişimi yaşayan paydaşın kararıdır.

Sürdürülebilirlik raporu varken SROI'ye neden ihtiyaç duyulabilir?

Kısa cevabı şu: rapor, programı kanıtlamak için yazılmamıştır.

TSRS'nin hitap ettiği okuyucu, işletmeye kaynak sağlama kararı veren finansal rapor kullanıcısıdır.² Bir burs programının öğrencilerin okulda kalma oranını değiştirip değiştirmediği, şirketin sermaye maliyetini etkilemiyorsa TSRS raporunda yer almayabilir. Standart böyle tasarlanmıştır.

GRI daha yakın duruyor, çünkü insanlar üzerindeki etkiyi soruyor.⁴ Ama GRI raporu kuruluş düzeyinde raporlar.⁴ Tek bir programın karşıolgusalını, yani program olmasaydı ne olacağını kurmak, kaynak aldığımız GRI sayfasında yer almıyor. SROI rehberi bu ilişkiyi sade bir dille özetler: SROI, paydaş katılımının önemi gibi temel ilkeleri GRI ve AccountAbility'nin AA1000 standartlarıyla paylaşır; farkı, paydaşların yaşadığı önemli değişimler için basit değişim teorileri kurması ve bu etkilerin değerine finansal proxy'ler eklemesidir.⁵

Pratikte SROI'ye ihtiyaç şu durumlarda doğar:

Bir fon veren ya da yönetim kurulu, belirli bir programın devam edip etmeyeceğine karar verecek.
İki program arasında bütçe paylaştırılacak ve hangisinin hangi paydaşta ne değiştirdiğini görmek gerekiyor.
Program yeni tasarlanıyor ve neyin ölçüleceği baştan belirlenmek isteniyor. Bu durumda öngörü SROI işe yarar; ayrıntısı öngörü mü, değerlendirici mi yazısında.

Rehber, SROI'nin her zaman doğru araç olmadığını da söyler. Paydaşlar sonuçlarla ilgilenmiyorsa ya da analiz yalnızca bir hizmetin değerini kanıtlamak için yapılıyor ve sonuca göre hiçbir şeyi değiştirme imkânı yoksa SROI'nin anlamı azalır.⁵ Bu durumda sürdürülebilirlik raporundaki program bilgisi yeterli olabilir. Hangi durumda SROI'nin uygun olduğunu SROI hangi durumda kullanılmalı? yazısında ayrıntılı bulabilirsiniz.

SROI sonucu sürdürülebilirlik raporuna konabilir mi?

Konabilir, ama biri diğerinin yerine geçmez. Program düzeyindeki etki ölçümünün sonuçları sürdürülebilirlik raporuna girdi olur. KSS projesi etkisi nasıl ölçülür rehberimizde de aynı ayrımı yapıyoruz.

İki noktaya dikkat edin. Birincisi, SROI oranını tek başına koymayın. Rehber, farklı kurumların farklı paydaşlarla çalıştığını ve farklı yargılarda bulunduğunu, bu yüzden sosyal getiri oranlarını tek başına karşılaştırmanın uygun olmadığını yazar.⁵ Okur, oranı başka bir şirketin oranıyla yan yana koyabilir. Oranın yanında paydaşları, varsayımları ve kapsamı da kısaca verin.

İkincisi, ayrıntı düzeyi. Social Value International, ESG raporlarının, yönetici özetlerinin ve faaliyet raporlarının rapor güvencesi standardını karşılayacak ayrıntıyı her zaman içermeyebileceğini belirtir.⁸ Sürdürülebilirlik raporuna giren kısa SROI özeti, tam SROI raporunun yerini tutmaz. Tam raporu ayrıca saklayın ya da yayımlayın, özetten ona bağlantı verin.

Ters yönde de bir köprü var. Social Value International, sekiz ilkesinin beslendiği alanlar arasında sosyal muhasebe, maliyet-fayda analizi ve değerlendirme pratiğinin yanında sürdürülebilirlik raporlamasını da sayar.⁷

Ekiplerin en sık yaptığı karışıklıklar

"ESG raporumuz var, etki raporumuz da var sayılır." Değil. ESG raporu kurumun tamamını anlatır. Etki raporu bir programda kimin hayatında neyin değiştiğini ve bunu nereden bildiğinizi anlatır. Bu farkı kurumsal iletişimde nasıl sadeleştireceğinizi etki anlatısı yazısında anlattık.

"TSRS'de önemli bulunmadıysa sosyal açıdan da önemsizdir." TSRS'de önemlilik, bilginin finansal rapor kullanıcılarının kararını etkileyip etkilemeyeceğine göre belirlenir; kapsam, işletmenin gelecekteki finansal durumunu etkileyebilecek risk ve fırsatlardır.² Bir program bir köydeki kadınlar için çok önemli olabilir ve aynı anda şirketin finansal görünümünü hiç etkilemeyebilir.

"SROI yaptırırsak GRI'daki etki bölümünü de doldurmuş oluruz." Kısmen. SROI tek bir programın derinlemesine hesabıdır. GRI ise kuruluşun ekonomi, çevre ve insanlar üzerindeki etkilerini kurum düzeyinde sorar.⁴ Bir programın SROI'si, raporun bir paragrafını güçlendirir; raporun geri kalanını yazmaz.

"SROI oranı ne kadar yüksekse rapor o kadar iyi görünür." Oran varsayımlara bağlıdır ve tek başına karşılaştırılamaz.⁵ Yüksek bir oranın yanında açıklanmamış varsayımlar, raporun güvenilirliğini düşürür.

Kendi programınız için oranın hangi varsayımlarla nasıl değiştiğini görmek isterseniz SROI hesaplayıcı ile temsilî bir senaryo kurabilirsiniz. Hesaplayıcının sonucu bir öngörü taslağıdır ve rapora doğrudan konmamalıdır.

Sık sorulan sorular

Sürdürülebilirlik raporumuz varsa ayrıca SROI yaptırmak zorunda mıyız? Bu yazının dayandığı kaynakların hiçbiri SROI'yi sürdürülebilirlik raporunun bir parçası olarak zorunlu tutmuyor. SROI, belirli bir programla ilgili bir karar verilecekse ve paydaşlar sonuçla ilgileniyorsa anlamlıdır. Hangi raporlama standardının kurumunuz için zorunlu olduğu sorusu ise hukuk ve uyum danışmanlarının alanıdır.

TSRS ile GRI arasındaki temel fark nedir? TSRS, sürdürülebilirlik konularının işletmenin finansal görünümü üzerindeki olası etkisini yatırımcıya açıklar. GRI ise kuruluşun ekonomi, çevre ve insanlar üzerindeki etkilerini raporlar. Biri dışarıdan şirkete, diğeri şirketten dışarıya bakar.

SROI oranını TSRS uyumlu sürdürülebilirlik raporuna koyabilir miyiz? Bir program sonucunu raporda anlatmak mümkündür, ama oranı tek başına vermek yanıltıcı olur. Oranı varsayımları ve kapsamıyla birlikte verin, tam SROI raporuna bağlantı verin. Raporun TSRS'ye uygunluğunu uyum danışmanınızla doğrulayın.

GRI raporu etki ölçümü yerine geçer mi? Geçmez. GRI raporu kuruluşun etkilerini kurum düzeyinde anlatır. Program düzeyindeki etki ölçümü, belirli bir programın paydaşlarda yarattığı değişimi ve bu değişimin ne kadarının programdan kaynaklandığını sorar. İkincisinin sonuçları birincisine girdi olur.

SROI raporunun kendisi bağımsız olarak incelenebilir mi? Evet. Social Value International'ın rapor güvencesi, bir SROI ya da sosyal etki raporunun Social Value ilkelerine uyup uymadığını bağımsız olarak inceler. ESG raporları ve faaliyet raporları bu inceleme için gereken ayrıntıyı her zaman içermeyebilir.

BigCat bu işe nasıl yaklaşır

BigCat Research, TSRS ya da GRI uyumlu sürdürülebilirlik raporu hazırlamaz, denetlemez ve güvence vermez. KSS ve sosyal programların raporlanmasına, proje düzeyindeki KSS etki raporlarına ve raporun programlarla ilgili bölümüne kanıt üreten etki ölçümü ve SROI çalışmaları yapar. SROI oranını her zaman varsayımları ve duyarlılık analiziyle birlikte veririz.

Hizmet sayfaları: Sosyal Etki Analizi, SROI Ölçümü, Etki Değerlendirme Raporu ve KSS Raporu Hazırlama. Kendi senaryonuzu denemek için: SROI hesaplayıcı. Kapsam görüşmesi için: [email protected].

Kaynaklar

Son güncelleme: 15 Ekim 2026. Yazar: BigCat Research araştırma ekibi.

Kamu Gözetimi Kurumu, Duyuru 2025-33, "Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standardı 1'e (TSRS 1) 'T' Paragrafı Eklenmesi", 15 Mayıs 2025. PDF. Erişim: 15 Ekim 2026. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷
Kamu Gözetimi Kurumu, TSRS 1 Sürdürülebilirlikle İlgili Finansal Bilgilerin Açıklanmasına İlişkin Genel Hükümler, Aralık 2023, paragraf 1, 17 ve 18 (ilk yayımlanan sürüm; 61T paragrafı için bkz. ¹). PDF. Erişim: 15 Ekim 2026. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶
IFRS Foundation, IFRS S1 General Requirements for Disclosure of Sustainability-related Financial Information, Haziran 2023. ifrs.org. Erişim: 15 Ekim 2026. ↩
GRI, GRI Standards sayfası (Evrensel Standartlar 2021 dahil). Tarih belirtilmemiş. globalreporting.org. Erişim: 15 Ekim 2026. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰
The SROI Network, A guide to Social Return on Investment, Ocak 2012 (Cabinet Office'in 2009 rehberinin güncellemesi); bugün Institute for Social Value tarafından barındırılıyor. Giriş bölümü (s. 8-11) ve "Sustainability reporting" kısmı (s. 96). PDF. Erişim: 15 Ekim 2026. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴
Institute for Social Value, ana sayfa ("Social Value International'ın Birleşik Krallık ağı" tanımı); socialvalueuk.org adresi bu siteye kalıcı (301) yönleniyor. Tarih belirtilmemiş. isv.org.uk. Erişim: 15 Ekim 2026. ↩
Social Value International, Principles of Social Value. Tarih belirtilmemiş. socialvalueint.org. Erişim: 15 Ekim 2026. ↩ ↩² ↩³
Social Value International, Report Assurance. Tarih belirtilmemiş. socialvalueint.org. Erişim: 15 Ekim 2026. ↩ ↩²