BigCat Research

SROI hesaplayıcı: sosyal yatırım getirisini adım adım hesaplayın

SROI (sosyal yatırım getirisi), bir faaliyetin paydaşlarda yarattığı değişimi finansal karşılıklarla değerleyip yatırıma oranlayan bir hesap çerçevesidir; sonuç "1 ₺ yatırım başına X ₺ sosyal değer" diye okunur. Bu ücretsiz hesaplayıcı, Institute for Social Value'nun (eski adıyla Social Value UK) yayımladığı "A guide to Social Return on Investment" (2012) rehberinin hesap zincirini uygular ve oranı, bugünkü değeri, NPV'yi, geri ödeme süresini ve duyarlılığı canlı gösterir.

Her sonuç için miktarı ve finansal proxy'yi girersiniz; araç ölü ağırlık, yer değiştirme ve atıf düşer, süre boyunca düşüşü uygular, her yılı iskontolar. Girdiğiniz tahminlerle çalıştığı için çıktı bir tahmin (forecast) SROI'sidir, güvence verilmiş bir analiz değildir.

Varsayılan %3,5, rehberin andığı HM Treasury Green Book oranıdır [1][6]. Rehber iskontonun tartışmalı olduğunu, geleceği küçülterek kısa vadeciliği teşvik edebileceğini de yazar. Kendi bağlamınıza uyan oranı seçin ve gerekçesini raporda belirtin.

Hesap nasıl yapılıyor?

Araç, rehberin 4.4 ve 5.1-5.5 adımlarını sırayla uygular [1].

Toplam değer (miktar × finansal proxy): Rehberin örneğinde 16 × £48,25 = £772,00.
Ölü ağırlık (× (1 − ölü ağırlık)): Faaliyet olmasa da olacak değişim düşülür: £772 × 0,9 = £694,80. %100 ölü ağırlık etkiyi sıfırlar, satır yine haritada kalır.
Yer değiştirme (× (1 − yer değiştirme)): Uygulanıyorsa, başka bir yerdeki sonucu yerinden eden pay düşülür.
Atıf (× (1 − atıf)): Başkalarının katkısı düşülür: £694,80 × 0,65 = £451,62. Bu, o satırın 1. yıl etkisidir.
Düşüş (1. yıl × (1 − düşüş)^(t − 1)): Sonuç bir yıldan uzun sürüyorsa her yıl kalan düzeyden sabit bir oran düşülür: £1.539,00 → £1.385,10 → £1.246,59.
Bugünkü değer (Σ yıl toplamı / (1 + r)^t): 1. yıl da iskontolanır. Excel'deki =NPV(r; değer1; değer2; …) ile aynıdır.
NPV ve oranlar (NPV = PV − yatırım; SROI = PV / yatırım; net SROI = NPV / yatırım): Rehber örneği: £81.741,93 / £42.375 = £1,93 : £1.
Geri ödeme (yatırım / (yıllık etki / 12)): Ay cinsinden; rehberde isteğe bağlı bir adımdır.

SROI analizinin altı aşaması

Hesaplayıcı yalnızca 4. ve 5. aşamaların aritmetiğini yapar. Kapsam, paydaş katılımı ve raporlama analizin asıl yüküdür [1].

Kapsamı belirleme ve paydaşları tanımlama: Analizin neyi kapsayacağına, kimin nasıl katılacağına, tahmin mi değerlendirme mi olacağına ve hangi dönemi kapsayacağına karar verilir.
Sonuçları haritalama: Paydaşlarla birlikte girdileri, çıktıları ve sonuçları bağlayan etki haritası (değişim teorisi) kurulur. Girdilerin değeri, yani yatırım, burada kaydedilir.
Sonuçları kanıtlama ve değer verme: Sonuçların gerçekleştiğini gösteren göstergeler ve veriler bulunur, her sonucun ne kadar sürdüğü belirlenir ve her birine finansal proxy atanır.
Etkiyi belirleme: Zaten olacak ya da başka etkenlerden gelen değişim çıkarılır: ölü ağırlık ve yer değiştirme, atıf, düşüş ve etki hesabı.
SROI'yi hesaplama: Değer geleceğe yansıtılır, net bugünkü değer ve oran hesaplanır, duyarlılık analizi yapılır; isteğe bağlı olarak geri ödeme süresi bulunur.
Raporlama, kullanma ve yerleştirme: Bulgular paydaşlarla paylaşılır ve onlara yanıt verilir, iyi sonuç süreçleri kuruma yerleştirilir, rapor doğrulatılır.

Sosyal değerin sekiz ilkesi

Social Value International'ın ilkeleri. 2012 rehberi ilk yediyi sayar; sekizinci ilke 2021'de eklendi [4][5].

Paydaşları dahil edin: Neyin ölçüleceğine ve nasıl değerleneceğine, değişimi yaşayan kişi ve kurumlar karar sürecine katılarak yön verir.
Neyin değiştiğini anlayın: Değişimin nasıl oluştuğu açıklanır ve kanıtla değerlendirilir; olumlu ve olumsuz, beklenen ve beklenmeyen değişimler birlikte ele alınır.
Önemli olana değer verin: Sonuçlar paydaşlar için göreli önemlerine göre değerlenir. 2012 rehberi bunu, piyasada fiyatı olmayan sonuçların görünür olması için finansal proxy kullanmak diye anlatır.
Yalnızca önemli olanı dahil edin: Doğru ve dengeli bir tablo için gereken bilgi ve kanıt dahil edilir; dışarıda bırakıldığında bir kararı değiştirecek bilgi önemlidir.
Fazla iddia etmeyin: Yalnızca faaliyetin sorumlu olduğu değer sahiplenilir: eğilimler ve kıyaslar kullanılır, zaten olacak olan ve başkalarının katkısı hesaba katılır.
Şeffaf olun: Analizin neden doğru ve dürüst sayılabileceği gösterilir, paydaşlarla paylaşılıp tartışılacağı belirtilir. Her yargı kayda geçer.
Sonucu doğrulatın: Uygun bir bağımsız güvence sağlanır. Güncel ifade, doğrulamanın karara orantılı olmasını, dış raporlama ve önemli kararlarda bağımsız güvence alınmasını ister.
Duyarlı olun: Uygun muhasebe ve raporlamayla desteklenen zamanında kararlarla en yüksek sosyal değer hedeflenir; yani sosyal değer hesaplarının gösterdiğine göre harekete geçilir.

Bu sonucu nasıl okumalı?

Oranları kurumlar arasında kıyaslamayın. Rehber, kurumların farklı paydaşlarla çalıştığını ve farklı yargılarda bulunduğunu, bu yüzden sosyal getiri oranlarını tek başına kıyaslamanın uygun olmadığını yazar. Kurum kendi oranının zaman içindeki değişimine bakmalıdır [1].
İki tür SROI vardır. Değerlendirme SROI'si geriye dönüktür ve gerçekleşen sonuçlara dayanır; tahmin SROI'si, faaliyet hedeflediği sonuçlara ulaşırsa ne kadar değer yaratılacağını öngörür. Kendi tahminlerinizle çalışan bu araç bir tahmin aracıdır [1].
Her düşüş bir tahmindir. Rehber, daha iyi bilgi yoksa tahminlerin en yakın %10'a yuvarlanabileceğini söyler ve sahte kesinlik peşine düşmemeyi önerir [1].
Hesaplayıcı çıktısı güvence verilmiş bir SROI değildir. SROI öznellik içerir; ilke 7 bu yüzden bağımsız güvence ister [1][4].
Birim maliyetleri tasarruf proxy'si olarak kullanırken dikkatli olun: sabit maliyetler değişmediği için marjinal tasarruf genellikle tam birim maliyetten düşüktür [1].
Paydaşlar sonuçla ilgilenmiyorsa ya da analiz yalnızca değer kanıtlamak için, uygulamayı değiştirme imkânı olmadan yapılıyorsa SROI daha az işe yarar [1].

Finansal proxy nereden bulunur?

Bu araç hiçbir veri bankasından değer içermez; proxy'leri siz girersiniz. Kaynak seçerken lisans koşullarına bakın.

Global Value Exchange (GVE): Sonuç, gösterge ve değerlemelerden oluşan, kitle katkısıyla büyüyen bir veri tabanı; 2012 rehberi onu SROI Network'ün VOIS veri tabanının devamı olarak anar. GVE verilerin serbestçe kullanılabildiğini, ancak kalite güvencesinden geçmediğini ve doğruluğunun garanti edilmediğini belirtir [1][7].
HACT UK Social Value Bank: Refah değerlemesiyle hesaplanmış 88 sonuç içerir. Lisans gerektirir: HACT, kullanmadan önce kendisiyle iletişime geçilmesini ister. Bu yüzden değerleri bu araca konmadı [8][9].
HM Treasury Green Book: Birleşik Krallık hükümetinin değerlendirme rehberi; %3,5 iskonto oranının ve refah değerlemesi rehberliğinin kaynağı. Open Government Licence ile yayımlanır [6].
IRIS+ (GIIN): 2012 rehberinin kaynaklar bölümünde etki ölçütleri kataloğu olarak geçer. Finansal proxy değil, gösterge sunar [1].

Sık sorulan sorular

SROI oranı nasıl hesaplanır?

SROI oranı, sonuçların toplam bugünkü değerinin yatırıma bölünmesiyle bulunur. Her sonuç için miktar finansal proxy ile çarpılır, ölü ağırlık, yer değiştirme ve atıf düşülür, sonuç sürdüğü yıllar boyunca düşüşle azaltılır ve her yıl iskontolanır. Rehberin örneğinde £81.741,93 / £42.375 = £1,93 : £1 bulunur.

SROI oranımızı başka bir kurumun oranıyla kıyaslayabilir miyiz?

Hayır. SROI rehberi, kurumların farklı paydaşlarla çalıştığını ve farklı yargılarda bulunduğunu, bu yüzden oranları tek başına kıyaslamanın uygun olmadığını söyler. Anlamlı kıyas, aynı kurumun oranının zaman içindeki değişimidir ve her raporun arkasındaki varsayımlar okunmadan yapılmamalıdır.

SROI hesabında hangi iskonto oranı kullanılmalı?

Rehber, kamu sektörü için HM Treasury Green Book'un önerdiği %3,5'i anar ve örneklerinde bu oranı kullanır. Bu araçta da varsayılan %3,5'tir. Türkiye'de ya da özel sektörde çalışıyorsanız bağlamınıza uyan oranı seçip gerekçesini raporda yazmanız gerekir.

Ölü ağırlık ile atıf arasındaki fark nedir?

Ölü ağırlık, faaliyet hiç olmasaydı da gerçekleşecek değişimin payıdır. Atıf, gerçekleşen değişimin başka kurum ya da kişilerin katkısına düşen payıdır. Rehber önce ölü ağırlığı, sonra atfı düşer; ölü ağırlık kıyası başkalarının katkısını zaten içeriyorsa aynı payı iki kez düşmemek gerekir.

Bu hesaplayıcının sonucu bir SROI raporunun yerine geçer mi?

Hayır. Araç girdiğiniz tahminlerle çalışır; çıktısı bir tahmin (forecast) SROI'sidir. Gerçek bir analiz paydaş görüşmeleri, sonuçları gösteren veriler, kaynaklı proxy'ler, duyarlılık analizi ve bağımsız güvence ister. Hesaplayıcı, varsayımlarınızın sonucu nasıl etkilediğini görmek ve ölçüm planı kurmak için kullanışlıdır.

Kaynaklar

The SROI Network (Nicholls, Lawlor, Neitzert, Goodspeed; ed. Cupitt), hosted by ISV. A guide to Social Return on Investment (January 2012 update) (2012-01). Erişim: 2026-10-15.
Cabinet Office, Office of the Third Sector (hosted by fi-compass). A guide to Social Return on Investment (2009) (2009). Erişim: 2026-10-15.
Institute for Social Value (ISV, formerly Social Value UK). A Guide to Social Return on Investment 2012. Erişim: 2026-10-15.
Social Value International. The Principles of Social Value. Erişim: 2026-10-15.
Social Value International. Principle 8: Be Responsive. Erişim: 2026-10-15.
HM Treasury. The Green Book (2026) (2026). Erişim: 2026-10-15.
Global Value Exchange. Global Value Exchange. Erişim: 2026-10-15.
HACT. UK Social Value Bank. Erişim: 2026-10-15.
HACT. Licensing conditions for the UK Social Value Bank. Erişim: 2026-10-15.