BigCat Research
SROI ve sosyal etki analizi ne kadar sürer, fiyat neye göre değişir
Kısa cevap: SROI ve sosyal etki analizinin süresi ve bütçesi tek bir rakama indirgenemez. Belirleyici olanlar paydaş sayısı, mevcut verinin olgunluğu, sahada veri toplanıp toplanmayacağı, ölçümün kapsamı ve sonucun hangi güvence düzeyinde sunulacağıdır. Aşağıda sabit rakam yerine bu faktörleri ve doğru teklif almak için hazırlamanız gereken bilgileri bulacaksınız.
Neden herkes aynı rakamı vermez?
"SROI analizi kaç hafta sürer" sorusunun tek bir cevabı olmamasının nedeni basit: iki program aynı adı taşısa da iş yükü çok farklı olabilir. Bir programın üç paydaş grubu ve düzenli tutulmuş katılımcı kayıtları varsa, başka bir programın on paydaş grubu, dağınık Excel dosyaları ve hiç başlangıç ölçümü yoksa, aradaki fark haftalarla değil kat kat ölçülür. Bu yüzden piyasada dolaşan "şu kadar hafta, şu kadar lira" cümlelerine temkinli yaklaşın; kapsamı ve varsayımları belli olmayan bir rakamın sizin programınız için bir anlamı yoktur.
SROI (sosyal yatırım getirisi) bir sonuç zinciri kurar: kimler etkilendi, ne değişti, bu değişimin parasal karşılığı nedir, ne kadarı programa atfedilebilir. Her halka veri ve varsayım ister. Süre ve maliyet, bu halkaları ne kadar sağlam kurmanız gerektiğinden doğar.
Süreyi belirleyen faktörler
| Faktör | Süreyi uzatan durum | Süreyi kısaltan durum |
|---|---|---|
| Mevcut veri | Kayıtlar dağınık, tutarsız veya yok | Katılımcı, faaliyet ve maliyet kayıtları düzenli |
| Paydaş sayısı | Çok sayıda ve birbirinden farklı grup | Az sayıda, net tanımlı grup |
| Saha çalışması | Yeni anket, görüşme veya odak grup gerekiyor | Mevcut anket veya izleme verisi kullanılabiliyor |
| Onay süreçleri | Fon veren, ortak kurum veya etik onayı gerekiyor | Tek karar verici, hızlı geri bildirim |
| Zamanlama | Program bitmiş, başlangıç ölçümü yok | Program öncesinden planlanmış, ölçüm yerleşik |
| Rapor kullanımı | Fon verene veya kamuya açık yayın, ayrıntılı varsayım dokümantasyonu | İç karar desteği, özet çıktı |
Çoğu projede takvimin önemli bölümü veri toplama ve onay beklemeye ayrılır . Katılımcılara ulaşmak, kurum içi izinleri almak ve fon verenle varsayımları netleştirmek takvimin büyük bölümünü belirler. Teklifte süre verilirken bu bekleme payının hesaba katılıp katılmadığını sorun.
Ex-ante, süreç içi ve ex-post: ne zaman başlamalı?
Zamanlama, süreyi de maliyeti de etkiler. Üç senaryo vardır:
- Program başlamadan önce (ex-ante): Beklenen etkiyi tahmin eden bir model kurulur. Başlangıç ölçümü planlanabildiği için sonradan "önceden ne durumdaydılar" tartışması yaşanmaz.
- Program sürerken: Ara ölçümler alınır, programın gidişatı düzeltilebilir. Veri toplama programa entegre olduğu için ayrı bir saha turuna gerek azalabilir.
- Program bittikten sonra (ex-post): Gerçekleşen etki hesaplanır. Başlangıç verisi yoksa katılımcıların hatırlamasına, karşılaştırma gruplarına veya ikincil verilere dayanmak gerekir; bu hem zorlaşır hem de sonucun güvence düzeyini düşürür.
Pratik öneri: Etkisini ileride SROI ile göstermek isteyen bir program, tasarım aşamasında bile olsa bir başlangıç ölçümü planlamalıdır. Başlangıç verisi sonradan aynı güvenilirlikle üretilemez; bu yüzden ölçümü baştan planlamak en sağlam yoldur.
Maliyet kalemleri
Bir teklifin fiyatı genellikle şu kalemlerden oluşur. Teklifi kalem kalem görmek, iki teklifi karşılaştırmanın en güvenilir yoludur.
- Kapsam ve tasarım: Paydaş haritası, sonuç zinciri, ölçüm göstergeleri. Burada harcanan emek az görünür ama sonucun kalitesini belirler.
- Veri toplama: Anket, görüşme, odak grup, mevcut kayıtların temizlenmesi. Katılımcı sayısı, ulaşılabilirlik ve coğrafya burada fiyatı en çok oynatan unsurlardır.
- Analiz ve modelleme: Finansal karşılıkların (proxy) seçilmesi, deadweight, atıf, yer değiştirme ve zamanla azalma gibi varsayımların belgelenmesi, duyarlılık analizi.
- Raporlama: Yönetici özeti, tam rapor, görselleştirme veya etkileşimli pano. Çıktı formatı fiyatı değiştirir.
- Bağımsız gözden geçirme: Modelin ve varsayımların üçüncü bir uzmanca incelenmesi. Her projede zorunlu değildir; fon veren veya kamuya açık yayın söz konusuysa değer kazanır.
Ne zaman bir teklifi sorgulamalı?
- Çok düşük teklif: Saha çalışması, varsayım dokümantasyonu veya duyarlılık analizi teklife dahil mi? Rakam veren ama yöntemini göstermeyen bir teklif, eksik bir işi ucuz gösteriyor olabilir.
- Çok yüksek teklif: Fark hangi kalemden geliyor? Daha büyük örneklem, ek paydaş grubu, bağımsız gözden geçirme gibi somut bir karşılığı yoksa gerekçe isteyin.
- Her şey tek kalemde: Kalemlere ayrılmamış bir "paket fiyat", kapsam değiştiğinde neyin değişeceğini görmenizi engeller.
Ucuz olan da pahalı olan da kendiliğinden hatalı değildir; sorun, fiyatın gerekçesiz olmasıdır.
Teklif almak için hazırlayacağınız bilgiler
Ne kadar net bilgi verirseniz, teklif o kadar gerçekçi gelir. Şunları toplayın:
- Program tanımı: Amaç, faaliyetler, süre, yer, bütçe.
- Hedef grup ve paydaşlar: Kimler faydalandı, kimler dolaylı etkilendi; yaklaşık sayılar.
- Mevcut veriler: Katılımcı listeleri, anket sonuçları, izleme raporları, maliyet kayıtları. Hangi formatta, ne kadar tutarlı?
- Başlangıç ölçümü var mı: Varsa ne zaman ve nasıl alındı?
- Bütçe aralığı: Kabaca bir üst sınır paylaşmak, kapsamın ona göre tasarlanmasını sağlar.
- Karar tarihi: Raporun hangi toplantı, başvuru veya yayın için gerektiği.
- Rapor kullanım amacı: İç değerlendirme, fon veren raporu, kamuya açık yayın, yeni fon başvurusu?
- Onay sürecindeki taraflar: Rapor kimlerin onayından geçecek?
Bu listeyi bir sayfada toplayıp birden fazla firmaya aynı şekilde gönderirseniz teklifler gerçekten karşılaştırılabilir hale gelir. Genel brief hazırlama rehberi için: [Araştırma teklifi nasıl istenir: brief şablonu](TODO: yayınlandığında URL) .
Tarafsız kontrol listesi: teklifte süre ve fiyat nasıl gerekçelendirilmiş olmalı?
| Kontrol | Evet / Hayır | İyi cevabın özelliği |
|---|---|---|
| Süre aşamalara bölünmüş mü? | Tasarım, veri toplama, analiz, raporlama ayrı haftalarla gösterilmiş | |
| Sizden beklenen girdiler ve tarihleri yazılmış mı? | Veri teslimi, onay ve geri bildirim süreleri belli | |
| Fiyat kalemlere ayrılmış mı? | Kapsam, saha, analiz, raporlama ayrı görünüyor | |
| Varsayım dokümantasyonu dahil mi? | Proxy kaynakları, atıf ve duyarlılık analizi teslim kapsamında | |
| Saha çalışması varsayımı açık mı? | Katılımcı sayısı, yöntem, ulaşım varsayımı yazılı | |
| Kapsam değişirse ne olur? | Ek paydaş, ek tur veya ek rapor için birim mantığı belirtilmiş | |
| Sonucun sınırlılıkları anlatılacak mı? | Güvence düzeyi ve belirsizlikler raporda açıkça yer alacak | |
| Ham veri ve model size teslim edilecek mi? | Teslim edilen çıktılar listelenmiş | |
| Gözden geçirme var mı? | Kim, hangi aşamada inceleyecek belli |
Sık sorulan sorular
SROI analizi ne kadar sürer? Programın boyutuna, mevcut veriye ve saha ihtiyacına göre değişir; sabit bir süre vermek yanıltıcı olur. Veri düzenliyse ve saha çalışması gerekmiyorsa süre kısalır; yeni veri toplanacak, çok paydaşlı bir programda uzar. Teklifte aşamalı bir takvim isteyin.
SROI analizi fiyatı neye göre belirlenir? Kapsama, paydaş sayısına, saha çalışmasının büyüklüğüne, raporlama formatına ve gözden geçirme düzeyine göre. Bu nedenle internetten tek bir fiyat bulmak yerine aynı brief'i birkaç firmaya göndermek daha sağlıklıdır.
Program bittikten sonra SROI yapılabilir mi? Yapılabilir, ancak başlangıç verisi yoksa güvence düzeyi düşer ve rapor bu sınırlılığı açıkça belirtmelidir. Mümkünse yeni programlarda ölçümü baştan planlayın.
Sosyal etki analizi ile SROI aynı şey mi? Hayır. Sosyal etki analizi, değişimin ne olduğunu ve kimde oluştuğunu anlatan geniş bir çerçevedir. SROI, bu değişimin parasal karşılıklarını modelleyerek bir oran üretir. Her sosyal etki çalışması SROI gerektirmez.
Bir teklifin fazla ucuz olduğunu nasıl anlarım? Kapsam kalemlerine bakın: saha, varsayım dokümantasyonu, duyarlılık analizi ve sınırlılıkların raporlanması teklifte yoksa fiyat düşük görünüyor olabilir. Gerekçe istemek, bunu çözmenin en kolay yoludur.
BigCat bu konuya nasıl yaklaşır?
BigCat Research, İstanbul merkezli bağımsız bir araştırma ve strateji şirketidir; sosyal etki analizi, etki değerlendirme raporu, SROI ölçümü, KSS raporu hazırlama ve hibe programı değerlendirme hizmetlerini sunar. BigCat'in SROI ölçümü sayfasında yöntemler arasında SROI modeli, paydaş analizi, finansal proxy ve duyarlılık analizi; çıktılar arasında SROI oranı, varsayım seti ve değer haritası sayılır.
Bu yazıda BigCat'e ait bir süre veya fiyat rakamı yayımlamıyoruz, çünkü bu rakamın herkese uygun tek bir değeri yok. Süreç, kısa bir kapsam görüşmesiyle başlar ve yazılı teklifle devam eder.
Yayımlanmış çalışmalardan örnekler:
- Habitat Derneği / UN Women kapsamındaki sosyal etki analizinde 1.519 katılımcılı karma yöntemli bir analiz yapıldı ve 1 TL yatırımın 2,57 TL sosyal geri dönüş ürettiği raporlandı (kaynak: Habitat Derneği etki analizi raporu, 2023).
- UNDP Türkiye haberinde, BigCat analizine göre 1 TL yatırımın yaklaşık iki kat sosyal geri dönüş ürettiği kadın kooperatifleri çalışması aktarıldı (kaynak: UNDP Türkiye basın bülteni).
Bu çalışmalar ölçeği ve yöntemi görmeniz için örnektir; kendi programınızın süresi veya bütçesi için referans değildir.
Kapsam görüşmesi için: [email protected]. İlgili sayfalar: SROI Ölçümü, Sosyal Etki Analizi, Etki Değerlendirme Raporu, Sosyal Etki analizi faaliyet sayısından neden daha fazlasıdır?.
Yazar: BigCat Research araştırma ekibi. Son güncelleme: 3 Ekim 2026.