BigCat Research

KSS projeleri: etkisi ölçülmüş 7 örnek

Kısa cevap: Kurumsal sosyal sorumluluk projeleri arasında "başarılı" sayılabilecek olanlar, kaç kişiye ulaştığını değil, ulaştığı kişilerde neyin değiştiğini kanıtla gösterebilenlerdir. Aşağıdaki yedi örnekte bu kanıtın farklı düzeylerini görüyorsunuz: ön test-son test ile ölçülmüş bilgi artışı, SROI ile parasal değere çevrilmiş sonuçlar ve henüz yalnızca katılım sayısı yayımlanmış programlar.

Çıkar çatışması: Bu yazıyı yayımlayan BigCat Research, sosyal etki analizi ve SROI ölçümü hizmeti satar. Buradaki örneklerin tamamı BigCat'in etki değerlendirmesi yaptığı ya da yapmakta olduğu programlardır; kamuya açık kaynağını gösterebildiğimiz için bunları seçtik. Her rakamın yanında programın ortaklarının ya da basının yayımladığı asıl kaynağı veriyoruz.

Bir KSS projesini "başarılı" yapan nedir?

Kurumsal sosyal sorumluluk raporlarında en sık görülen rakamlar faaliyet rakamlarıdır: kaç eğitim verildi, kaç kişi katıldı. Bunlar çıktıdır. Programın asıl hedefi ise çoğu zaman bir sonuçtur: bir çiftçinin hane bütçesini işletme bütçesinden ayırması, bir kadın girişimcinin personel alması, bir gencin iş aramaya başlaması.

Uluslararası değerlendirme çerçeveleri bu ayrımı açıkça yapar. OECD Kalkınma Yardımları Komitesinin (DAC) değerlendirme ölçütleri arasında etkililik, müdahalenin hedeflerine ve sonuçlarına ne ölçüde ulaştığı ya da ulaşmasının beklendiği; etki ise müdahalenin olumlu ya da olumsuz, amaçlanmış ya da amaçlanmamış, daha üst düzeyde ne gibi önemli etkiler yarattığı olarak tanımlanır.¹ Birleşik Krallık Hazinesinin değerlendirme rehberi Magenta Book da değişim teorisini girdilerden beklenen çıktılara ve sonuçlara uzanan nedensellik zinciri olarak tarif eder. Aynı rehber, değişimin ne kadarının programa atfedilebileceğini görmek için, program olmasaydı ne olacağını temsil eden bir karşılaştırma (karşı-olgu) kullanıldığını anlatır.²

Sosyal değer ölçümünde yaygın kullanılan Sosyal Değer İlkeleri de iki noktayı vurgular: değişimin nasıl yaratıldığını açıklayıp toplanan kanıtla değerlendirmek ve yalnızca faaliyetlerin gerçekten yarattığı değeri sahiplenmek ("do not overclaim").³

Bu üç kaynaktan pratik bir ölçüt çıkıyor. Başarılı bir kurumsal sosyal sorumluluk projesi:

• Hedefini bir sonuç olarak yazar ("finansal yetkinlik artacak"), faaliyet olarak değil ("eğitim verilecek").
• Bu sonucu program başlamadan ve bittikten sonra ölçer.
• Değişimin ne kadarının programdan kaynaklandığını dürüstçe tartışır.
• Bulguyu, yöntemi ve örneklemiyle birlikte yayımlar.

Bu ölçütün katılım sayısını küçümsediği düşünülmesin. Ulaşılan kişi sayısı önemlidir, ama tek başına değişimin kanıtı değildir. Konunun ayrıntısı için sosyal etki analizinin faaliyet sayısından neden daha fazlası olduğunu anlattığımız yazıya bakabilirsiniz.

Yedi örnek tek tabloda

Tablodaki SROI oranları birbiriyle yarışan puanlar değildir. Her biri farklı bir kapsamda, farklı paydaşlarla ve farklı varsayımlarla hesaplandı. Bir oranın ne anlama geldiğini anlamak için SROI raporu okuma kontrol listemize bakabilirsiniz.

Sonuçları raporla yayımlanmış sosyal sorumluluk projesi örnekleri

Parasını Yöneten Çiftçiler: ön test ve son testle ölçülen finansal yetkinlik

FODER'in Socotab Yaprak Tütün A.Ş. ile yürüttüğü ve Imperial Brands PLC'nin desteklediği program, 2025'te İzmir, Balıkesir, Manisa, Uşak, Denizli ve Aydın'da 22 ilçe ve köyde 1.188 çiftçiye ulaştı. Etki analizi, katılımcılardan 483'ü üzerinde yapılan ön test-son test uygulamasına dayanıyor. Bilgi soruları OECD/INFE ölçeğinden uyarlandı.⁴

Yayımlanan raporda finansal yetkinlikte ortalama %9'luk artış var. En büyük artışlar hane bütçesini işletme bütçesinden ayırmada (%18), enflasyondan korunma bilgisinde (%15) ve yatırım ürünleri bilgisinde (%13) görüldü. Kadın katılımcılarda enflasyonun etkisine ilişkin bilgi, ön testte %27'den son testte %57'ye çıktı. Katılımcıların %95'i içeriğin ihtiyaçlarını karşıladığını söyledi.⁴

Bu örneği güçlü kılan şey ön ölçümdür: başlangıçta ölçülmemiş bir bilgi düzeyi için sonradan "arttı" demek mümkün değildir. Sınırı da açık: ölçülen şey bilgi ve beyan edilen tutumdur; davranışın yıllar içinde nasıl değiştiği ayrı bir izleme gerektirir. Program 2026'da aynı ortaklarla sürüyor; BigCat izleme çalışmasını yürütüyor.¹⁴ 2026 dönemine ait il ve katılımcı sayıları henüz kamuya açık bir kaynakta yayımlanmadı. Proje sayfaları: 2025 etki analizi ve 2026 etki izleme.

Kız Kardeşim: dört yıllık katılımcı verisi ve SROI

Kız Kardeşim, TOBB, Habitat Derneği ve Coca-Cola Türkiye ortaklığıyla yürütülen ve 15-55 yaş arasındaki kadınları hedefleyen bir projedir.⁵⁶ Eğitimler dijital dünyada güvenlik, bireyler için finansal bilinç, internet reklamcılığı, mobil fotoğrafçılık, kadın kooperatiflerine yönelik eğitim ve girişimci kadınlarla çevrim içi ilham buluşmalarından oluşuyor.⁶

İki ayrı değerlendirme yayımlandı. 2021 sosyal etki analizinde maksimum çeşitlilik örneklemesiyle seçilen katılımcılara anket uygulandı (N=566) ve SROI yöntemiyle her 1 TL'lik yatırımın 2,44 TL değerinde sosyal getiri sağladığı hesaplandı.⁵ Dört yıllık değerlendirme ise 525 katılımcının yanıtlarına dayanıyor: katılımcıların %37'sinin işletmesi var, %17'si personel sayısında artış yaşadı, %71'i sanal ortamdaki güvenlik önlemleri konusunda farkındalığının arttığını söyledi.⁶ İçerikten memnun olanların oranı %84, eğitmenlerden memnun olanların oranı %85.⁶

Proje sayfası: Kız Kardeşim.

UN Women destekli dayanıklılık projesi: iki dilde ölçüm

Japonya Hükümetinin finanse ettiği ve UN Women'ın Habitat Derneği ortaklığında uyguladığı proje, 1 Nisan 2020 ile 31 Mart 2021 arasında İstanbul ve İzmir'de Suriyeli mülteci kadınlar ve kız çocukları ile ev sahibi topluluktan kadınlara yönelikti. İkinci Şans Eğitim Programı ile Barış ve Diyalog İnşası Programına toplam 1.519 kişi katıldı.⁷

Ölçüm SROI yöntemiyle yapıldı: paydaşlar belirlendi, değişim teorileri kuruldu, anketler ve odak grup görüşmeleri Türkçe ve Arapça yürütüldü. Ankete 112, odak gruplara 38 kişi katıldı. Rapora göre her 1 TL'lik yatırım 2,57 TL sosyal getiri üretti; bu oran İkinci Şans programında 2,67, Barış ve Diyalog programında 2,35 oldu. Faaliyet bazında genel tabloda en yüksek oran (3,19) sosyal uyum amaçlı sanat atölyelerinde hesaplandı.⁷

Oranın yanındaki bulgular en az onun kadar öğretici. Kariyer eğitimine katılanların %78'i ilk kez sertifikalı bir eğitime katıldığını söyledi. Ev sahibi topluluktan kadınların %63'ü mültecilere bakış açısının değiştiğini belirtti. Katılımcılar daha fazla uygulamalı ve etkileşimli çalışma istedi.⁷ Son cümle, iyi bir değerlendirmenin yalnızca başarıyı değil, neyin iyileştirilmesi gerektiğini de raporladığını gösteriyor.

Proje sayfası: Resilience Dynamics.

Büyük firmaların sosyal sorumluluk projeleri: haberlerde açıklanan SROI oranları

Girişim Öncüleri: yıllar içinde güncellenen ölçüm

Alarko Holding'in Habitat Derneği ile yürüttüğü Girişim Öncüleri, kadın girişimcilere eğitim, mentorluk ve hibe sunuyor. Ocak 2025 tarihli habere göre o güne kadar 1.700 kadın girişimci altı başlıkta toplam 220 saatlik eğitime katılmış, 2024 döneminde 12 girişim hibe almıştı. Aynı habere göre ilk iki yıla ait sosyal etki raporlarında SROI 2,77 olarak hesaplandı.⁸

Mart 2026 tarihli habere göre programa son üç yılda 81 ilden 4.000'i aşkın kadın katıldı ve 40 girişime hibe verildi. Gelir artışı, istihdam kapasitesi, dijital beceri kazanımı ve girişimcilik ekosistemindeki konum üzerinden yapılan değerlendirmede, yatırılan her bir birimin 3,53 birim sosyal değer ürettiği açıklandı.⁹

Bu örnek, ölçümün tek seferlik bir rapor olmak zorunda olmadığını gösteriyor: program sürdükçe aynı göstergeler yeniden ölçülebilir ve sonuç güncellenebilir. BigCat programın 2023, 2024 ve 2026 dönemlerinde etki ölçümü yaptı;¹⁵ haberlerdeki oranların hangi rapora dayandığı haberlerde belirtilmiyor. Proje sayfaları: 2023, 2024, 2026 izleme.

Yeşil Gezegen: oran açıklanmış, yöntemi haberde yok

Yeşil Gezegen, Vodafone Vakfı, Vodafone Türkiye ve Habitat Derneği'nin ortaklığında yürütülen,¹⁶ 7-14 yaş arası çocuklarda çevre ve afet bilinci oluşturmayı amaçlayan bir eğitim projesi. Ekim 2024 tarihli habere göre proje 81 ilde 15.000'i aşkın çocuğa ulaştı ve İstanbul Planlama Ajansı Florya Kampüsü'ndeki GreenFest'e yaklaşık 600 çocuk katıldı. Aynı haberde projeye yapılan her 1 liralık yatırımın 5,6 liralık değer ürettiği yazıyor; hesaplamanın nasıl yapıldığı haberde açıklanmıyor.¹⁰ BigCat bu projenin 2023 etki analizini yaptı;¹⁷ ancak haberdeki 5,6 oranının hangi rapora dayandığı kamuya açık bir kaynakta belirtilmiyor.

Bir okur olarak bu tür bir rakamla karşılaştığınızda sormanız gereken soru şu: oran hangi raporda, hangi paydaşlar ve hangi varsayımlarla hesaplandı? Proje sayfaları: Yeşil Gezegen etki analizi ve Vodafone Vakfı Yeşil Gezegen 2023.

Ölçüm sonuçları henüz yayımlanmamış iki örnek

İki proje, bir değerlendirmenin yapılmış olmasıyla bulgusunun kamuya açık olması arasındaki farkı gösteriyor.

Starbucks Community Store. Starbucks'ın Ümraniye Yamanevler'deki Ortak Alan mağazası, Starbucks Vakfı'nın yaklaşık 135.000 ABD dolarlık hibesiyle TOG'un gençlere yönelik çalışmalarını destekliyor. Bir yıllık hedef, 1.000 genç ve çocuğun eğitim ve atölyelere katılması; ilk ders 23 Kasım 2024'te 15 gençle yapıldı.¹¹ TOG'a göre kasım ve aralıkta beş oturuma yaklaşık 100 genç katıldı, aralıkta alandan 205 genç yararlandı.¹² BigCat bu modelin toplumsal etkisini 2025'te analiz etti¹⁸ (proje sayfası), ancak bu analizin bulguları kamuya açık kaynaklarda yer almıyor. Elimizdeki rakamlar bu yüzden çıktı düzeyinde kalıyor.

Hikâyeni Değiştir. TOG'un Paribu ile yürüttüğü gençlik kampı, afetten etkilenen gençlerin sosyal uyum süreçlerini desteklemeyi amaçlıyor. Buluşmalar Gaziantep, Hatay ve Adıyaman'da yapıldı; İzmir'deki dört günlük kamp 30 genci bir araya getirdi ve proje döngüsü yönetimi, birlikte yaşam ve toplumsal katılım atölyelerini içerdi.¹³ BigCat 2025'te kampların psikososyal etkisini değerlendirdi¹⁹ (proje sayfası); bulgular yayımlanmadığı için burada sonuç rakamı vermiyoruz.

Bulguyu yayımlayıp yayımlamamak fon verenin kararıdır ve geçerli nedenleri olabilir (katılımcı mahremiyeti, raporun iç karar için hazırlanmış olması gibi). Dışarıdan bakan biri için ise bu projelerin "başarısı" yalnızca açıklanan katılım üzerinden değerlendirilebilir.

Kendi projeniz için ne çıkarmalı?

Örneklerden çıkan dersler birkaç maddeye sığıyor:

1. Ön ölçümü atlamayın. FODER örneğindeki bilgi artışı ancak eğitimden önce ölçüldüğü için gösterilebiliyor.⁴
2. Oranı yalnız bırakmayın. Kız Kardeşim ve UN Women destekli projede SROI oranının yanında personel artışı, sertifika, bakış açısı değişimi gibi somut sonuçlar da raporlandı.⁶⁷
3. Yöntemi yayımlayın. Örneklem büyüklüğü, ölçüm aracı ve tarih yazılmayan bir oran, okuru yalnızca güvenmeye davet eder.
4. Olumsuz ya da beklenmedik bulguları da yazın. Sosyal Değer İlkeleri amaçlanmamış değişimlerin de değerlendirilmesini ister.³

Ölçüm planını nasıl kuracağınızı KSS projesi etkisi nasıl ölçülür rehberinde adım adım anlattık. Bir danışmana iş verecekseniz etki analizi yaptırırken dikkat edilmesi gerekenler yazısı da işinize yarar.

Sık sorulan sorular

Kurumsal sosyal sorumluluk projesi ile sosyal sorumluluk kampanyası aynı şey mi? Bu yazıda ikisini şöyle ayırıyoruz: kampanya genellikle belirli bir süre için farkındalık veya bağış toplamayı hedefler; kurumsal sosyal sorumluluk projesi ise belirli bir hedef kitlede kalıcı bir değişim yaratmayı amaçlayan, çoğu zaman yıllarca süren bir programdır. Bu yazıdaki örneklerin çoğu ikinci türdendir.

Başarılı sosyal sorumluluk projeleri nasıl anlaşılır? Hedefini sonuç olarak tanımlayan, bu sonucu program öncesinde ve sonrasında ölçen ve bulguyu yöntemiyle birlikte yayımlayan proje, başarısını gösterebilir. Yalnızca katılımcı sayısı açıklanan bir projenin başarılı olup olmadığı dışarıdan bilinemez.

SROI oranı yüksek olan proje daha mı başarılıdır? Tek başına hayır. Oranlar farklı kapsam, paydaş ve varsayımlarla hesaplanır; iki farklı projenin oranını yan yana koymak yanıltıcı olabilir. Oranın hangi sonuçlardan oluştuğuna ve hangi varsayımlarla paraya çevrildiğine bakmak gerekir.

Küçük bütçeli bir KSS projesinin etkisi ölçülebilir mi? Evet. Kısa bir ön test-son test ve birkaç görüşme bile faaliyet raporundan daha güçlü bir kanıt üretir. Ölçümün kapsamı bütçeyle orantılı tutulabilir; önemli olan başlangıç ölçümünü program başlamadan almaktır.

BigCat bu işe nasıl yaklaşır

BigCat Research, İstanbul merkezli bağımsız bir araştırma şirketidir. Yukarıdaki yayımlanmış raporlardan dördünü (FODER interaktif raporu, iki Kız Kardeşim raporu ve UN Women destekli proje raporu) BigCat hazırladı ya da saha ölçümünü yürüttü.⁴⁵⁶⁷ Hizmet sayfaları: Sosyal Etki Analizi, SROI Ölçümü, KSS Raporu Hazırlama ve Etki Değerlendirme Raporu. Tüm proje kayıtları: Projeler. Kendi varsayımlarınızla kabaca bir oran görmek için SROI hesaplayıcı. Diğer yazılar için: Tüm rehberler. Kapsam görüşmesi için: [email protected].

Yazar: BigCat Research araştırma ekibi. Son güncelleme: 15 Ekim 2026.

Kaynaklar